Obezite şişmanlık obesite tedavisi kilo verme diet. Şişmanlık, vücutta
olması gerekenden fazla yağ dokusu birikmesi halidir. Fazla kilolu olmaktan farklı
bir
kavramdır ve bugün için estetik bir sorun olmaktan
çok bir
hastalık olarak kabul edilmektedir.
Örneğin sporcu
bir kişinin kas ve kemik kitleleri daha fazla
olduğu
için ideal kilosundan fazla
ağırlıkta olsa bile şişman
sayılmaması
gerekir.
Çünkü yağ dokusu fazla
değildir.
Tam tersine boyuna
göre ideal
kiloya sahip olan bir
kişide kas ve kemik dokusu az
vücut yağ kitlesi fazla ise
bu kişinin kilosu fazla
değil ama yine de ş
işman sayılabilmektedir.
Şişmanlık
(obesite -
obezite) tanımlamasında kullanı
lan bazı
ölçüm yöntemleri mevcuttur.
Bunlardan biri
İdeal
Kilo dur. Kabaca kişinin boyundan 100 çıkarmakla o
kişinin
ideal kilosunu
hesaplamak mümkündür.
Örneğin 170 cm
boyundaki bir kişinin kilosunun 70 olması
gerekmektedir.
Şişmanlık (obesite -
obezite)
sınırlarını saptamakta
kullanılan bir formül de
Vücut Kitle
İndeksi (VKİ) dir. Ağırlığ?
?n metre cinsinden boyun
karesine oranı ile
hesaplanır. Örneğin yine 170 cm
boyunda ve 70 kg
ağırlığındaki
bir hastanın VKİ = 70/1.72 = 24.2dir. VKİ 19-25
arası
nda olan kişiler normal
kilolu kişilerdir. 25-30 arası balık eti veya toplu, 30-40
arası şişman ve 40?
?n üzeri ise bazı hastalıkların ortaya
çıkmasına
elverişli şişmalık durumu olarak ifade edilir.
Bel
çevresinin erkekte 102 cm, kadında 88 cmyi
geçmesi, ya da bel
çevresinin kalça
çevresine
oranının erkekte 0.9,
kadında ise 0.8den fazla olması
yine şişmanlık olarak
değerlendirilmektedir.
Bu son iki
ölçüm aynı zamanda fazla
olduğunu
anladığ?
?mız yağ dokusunun vücudun neresine biriktiğini de
anlamamıza
yarar.
Eğer yağ dokusu karında ve
dolayı
sı ile
iç organların çevresinde birikmişse bu
durumda o şiş
man kişide kilo fazlalığına bağlı olarak ortaya
çıkma ihtimali
olan
bazı ek hastalıkların görülme
oranı çok
daha fazla
artar. Örneğin bu kişilerde tansiyon
yüksekliği, ş
eker hastalığı,
kalp ve beyin damarlarında tıkanma
ve buna bağlı
olarak kalp krizi ve felç
geçirme ihtimali, şiş
man olmayan
veya şişman olup da yağ dokusu kar?
?n dışındaki
bölgelerde
(örneğin bacak, kol gibi) biriken kişilere
göre
çok
daha fazladır.
√ Şi?
?manlık
(obesite -
obezite) gerçekten bir sorun mudur?
Dünya
Sağ
lık Örgütünün 1997
yılı verilerine
göre dünya nüfusunun % 25inin VKİi 30dan
fazla, yani
ş
işmandır. % 25i ise balık eti veya topludur. % 25lik kısmı şu anda
ş
işman
değil ancak genetik olarak şişmanlığa yatkın durumdadır.
Sadece % 25i ne şu anda ne de gelecekte şişman
olmayacak
grubu olu?
?turur. Görüldüğü gibi
dünya
nüfusunun % 75i bu sorunla ya baş başadır ya da
hastalık
için
adaydır. Son on yıl içinde dünya
üzerindeki hemen
bütün ülkelerde şiş
manl?
?kta belirgin bir artış olmuş
tur. √ Vücut Kitle İndeksi
Nasıl
Değerlendirilir? VKİ
DEĞERİ &n
bsp;
&am
p;nbsp;
&n
bsp;&am
p;nbsp; &am
p;nbsp;&am
p;nbsp;&am
p;nbsp; &nb
sp;
&am
p;nbsp;
DURUM
18.5
kg/m2nin altında
ise &
amp
;nbs
p; zayıf
18.5-24.9 kg/m2 arasında
ise normal kilolu
25-29.9 kg/m2 arasında
ise
hafif
ş
işman (fazla kilolu)
30-34.9 kg/m2 arasında
ise
orta
derecede şişman (I.Derece)
35-39.9 kg/m2 arasında
ise
ağ
ır
derecede şişman (II.Derece)
40 kg/m2
üzerinde
ise
çok
&am
p;nb
sp; ağır derecede şişman (III.Derece)
√ Ne gibi hastalıklara neden olmaktadır?
Şi?
?
manl?
?k (obesite - obezite), önlem alınmaması ve uzun
süre
devam etmesi
halinde vücutta birçok sistemi
olumsuz etkilemektedir.
En çok
etkilenen sistemler kalp-damar, hormon,
solunum, sindirim, genital ve
idrar, kas-iskelet, deri ve
psikolojik sistemlerdir.
Görüldüğ
ü gibi etkilemediği
yer yok gibidir.
Kalp-damar
sisteminde damar sertliği, kalp damar
hastalıkları ve kalp krizi, kalp yetmezliği,
tansiyon yüksekliği, beyin
kanamaları ve felç gelişmesine
yardımcı olmaktadır. Yine ş
işman
kişilerin kan kolesterol ve
trigliserid denilen yağlarının
genellikle
yüksek olduğu
görülür. Bu da
damar sertliğini
arttırıcı bir etkiye
sahiptir.
Ailesinde şeker hastalığ
ı olanlarda şiş
manlık olması, o kiş
ide de ve daha erkenden şeker hastalığ
ı ortaya
çıkmasını
kolaylaştırır. Ailede şeker hastalığı
olmayanlarda ise yine gizli ya da
açık şeker hastalığı ortaya
çıkabilmektedir.
Şişman kız
çocuklarında erken ergenlik
ortaya çıkabilir. Erişkin kadı
nlarda ise şişmanlık
tüylenme, adet düzeninde bozulma oluş
abilir.
Erişkin
erkeklerde de cinsel istekte azalma, iktidarsızlık ve kısırlığa
kadar
giden
bozukluklar yapar.
Şişman gebelerin bebekleri
büyük olabilir. Bebekler gerek anne karnında gerekse doğ
duktan
sonra başka sorunlarla da karşılaşabilirler. Sindirim sisteminde yemek
borusunun
alt
ucunda gevşeme ve mide içeriğinin yemek borusuna geri
kaçması sonucunda yemek borusu alt ucunda ülserler geli?
?
ebilir.
Ayrıca şişmanlığın uzun sürmesi halinde mide fıtı
ğı
gelişebilir.
Şişman kişilerde safra kesesi taşları daha çok
görülür. Karaciğerde yağlanma da şişmanlığ
ın
bir
sonucu olarak ortaya çıkabilir.
Kanser ile ?
?iş
manlık arasındaki ilişki hep konuşulmuştur.
Kadınlarda rahim ve meme
kanseri,
erkeklerde ise prostat kanseri, şişman
olmayanlara göre daha fazla
görülmektedir. Ayrıca
prostat büyümesi de ş
iş
man erkeklerde daha sıktır.
Solunum sisteminde
kapasite
azalması ve
vücuttan kirli havayı (karbondioksit) atamamak gibi
bir sorun ya?
?
anmaktadır. Gerek bu nedenle ve gerekse de kilo almaya bağlı olarak
dilde ve diğ
er
boyun dokularında büyüme ve uykuda sı
rtüstü
yatarken dilin arkaya doğru giderek nefes borusunu tı
kamasına bağlı olarak kişide
gece iyi uyuyamama, gece yerine
gündüz uyuklamaları, yaptığı
işe konsantre olamama
gibi
yakınmalar ortaya çıkar. Hem göğ
üs
çevresindeki yağ dokusunun hem de karındaki yağ dokusunun
göğüs kafesine doğru baskı yapması ile akciğer yeterince
geni?
?leyemez ve yetersiz havalanma ve akciğer sahalarında kolay enfeksiyon
geli?
?mesi olur.
Özellikle karın derisinde
gerilmeye
bağlı
çatlakların yanısıra sivilce ve kolayca geliş
ebilen iltihabi cilt
hastalı
kları görülebilir. Kemik ve eklemlerde
kireçlenme, eklem
iltihapları, topuk dikeni, bel fıtığı ve gut
hastal?
?ğı, kilo arttıkça
ortaya çıkma ihtimali artan
durumlardır.
Şişman kişilerde psikososyal değ
işiklikler olabilmekte, sosyal
yaşamdan izole
olmak isteyebilmektedirler. Aşağılık
duygusu, alkol alış
kanlığında artma,
fiziksel aktivitede azalma ve işsizlikte artma
görülebilmektedir.
√
Davranış
değişiklikleri
• Kilo almada önemli
rol oynayan ve zayı
flarken de yapı
lması ya da yapılmaması
önem kazanan bazı davran?
?şlardan
bahsetmek gerekecektir. Bu
davranışların kontrol altına alınması
nı sağ
layacak gruplar halindeki
tedavi yöntemlerinin yanısıra, kişinin
kendi
kendine dikkat edeceği
bazı konular da mevcuttur.
•
Özellikle yemek yemeyi uyaracak uyaranlardan uzak durmak
(gıda satan
dükkanların vitrinlerini seyretmemek gibi), alınacak gıda
miktarı
nın kontrolünü kaybetmemize yol açacak
ortamlarda yemek yememek (televizyon karşısında yemek yememek gibi), daha
küçük porsiyonlar alıp gerekirse tekrar almak,
küçük tabak kullanmak bunlardan bazılarıdır.
Kişinin
bu çabalarına aile bireylerinin, arkadaş ve iş
çevresinin de
destek vermesi, hastanın işini kolaylaştıracak
önemli bir
faktördür.
√ İlaç
tedavisi kimlere ve nasıl uygulanır?
• Bugüne kadar
pekçok ilaç, ş
iş
manlığın tedavisinde kullanılmıştır.
Ancak şişmanlık uzun
süreli, tedavi edilmezse ömür boyu
sürecek
bir
hastalık olduğuna göre, tıpkı yüksek
tansiyon veya
şeker
hastalığı gibi şişmanlığın da tedavisinin
ömür boyu
sürmesi gerekebilir.
O
zaman ilaç
kullanılması halinde kullanılacak ilacın da
ideal olarak yan
etkilerinin az
olması ya da hiç olmaması,
çok etkili olması, ucuz
olması
gerekmektedir. Şişmanlık
tedavisinde henüz böyle bir
ilaç bulunmamıştır.
Durum böyle olunca ilaç
tedavisi
ancak gerçekten
gereken kişilere ve belirli sürelerle
uygulanmalı
dır.
• Kilo verilmemesi halinde ortaya
çı
kacak olan
problemlerin kullanılacak ilacın yan etkilerinden daha
önemli
olduğu
kişilerde ilaç kullanımı diğer tedavi ş
ekillerine eklenmelidir.
Önemli olan bir diğer konu da ilacın mutlaka diyet ve
egzersize ilaveten
yardı
mcı bir tedavi yöntemi olduğunu bilmektir.
Diyet ve
egzersiz yapmadan ilaç kullanmanın kilo
vermeye bir
yararının olmadığ
ı bilinmektedir. Bu nedenle ilaç
kullanımı
ancak diyet ve egzersizi
uygulamış ve kilo vermesi durmuş olanlarda
tekrar kilo
vermek için kullanı
labilir. Ayrıca kısa sürede
çok fazla kilo vermesi gereken
çok şişman kişilerde
(VKİi
40ın üzerinde olan), şişmanlı
ğının yanısıra
bazı ek
hastalıkları olan (şeker hastalığı,
yüksek tansiyon,
kalp hastalı
ğı ve geçirilmiş kalp hastalığı,
akciğer hastal?
?ğı gibi) kiş
ilerde de ilaç tedavisi diğer
yöntemlere ek
olarak hemen kullanı
lmaya başlanabilir.
Bir kişinin
VKİi 30un
üzerinde ise ya da VKİi 27nin
üzerindeyse ancak ?
?işmanlığ
ın beraberinde fazla kilodan olumsuz
etkilenecek ek bir veya
birkaç
hastalık ta bulunuyorsa ancak o zaman şiş
manlık
için ilaç
kullanılır. Halen ülkemizde bu
amaçla kullanılan iki grup
ilaç vardır.
• Bunlardan ilki gıdalarla
alınan yağın % 30unun emilmeden
barsaktan atılmasını sağlayan orlistat
maddesi içeren
ilaçtır.
Yemeklerden 30-45 dakika
önce alınır.
Özellikle yemek
içeriğinde fazla yağ
olursa hafiften
çok şiddetliye kadar yağlı
ishal yapabilir. Gıdadaki yağ
azaltı
labilirse bu yakınma da azalabilir.
Yağ emilimini
engellediği için uzun süreli kullanımda yağda
eriyerek
vücuda alınan A,D,E,K gibi bazı vitaminlerin eksikliğine yol
açabilir. Sonuçta da buna bağlı belirtiler ortaya
çı
kabilir. Bu nedenle beraberinde belli dozlarda vitamin takviyesi
gerekebilir.
• İkinci grup ilaç ise
beyin ve sinirler yoluyla
etki eden ve daha
çok iştah kesen, yağlı
gıda ihtiyacını azaltan,
yemek aralarındaki
atıştırmaları engelleyen
ve metabolizmayı hızlandı
rıp enerji harcanması
nı arttıran
sibutramindir. Bu ilacın da bazen kan bası
ncını arttırıcı, kalp
hı
zını arttırıcı ve depresyon gibi bazı
psikolojik bozukluklar
türünde yan etkileri olabilmektedir.
Günde bir kez
kullanılı
r.
√ Şiş
manlıkta (obesite -
obezite) cerrahi
tedavinin yeri nedir?
• Ya?
?ı 16-65 arası
nda olan, VKİi 40ın
üzerinde olan veya 35in
üzerinde olup ek
hastalığı bulunan,
operasyonu kabul eden, operasyon
riski kabul edilebilir
derecede olan, alkolik olmayan ve
yapılacak operasyona uyum
gösterebilecek yapıda olanlara diğer
yöntemlerel kilo
verdirilemediyse operasyon tedavisi düş
ünülebilir.
• Bu amaca
yönelik olarak midenin bir k?
?
smını dikerek devre dışı bırakmak,
mide girişine halka takarak
mideye
gıda girişini zorlaştırmak ve miktarı azaltmak,
mideden ince
barsağa bağ
lantı yaparak gıdaların emilmedem barsağa atılmas?
?nı
sağlamak gibi
yöntemler ihtiyaç duyulan hastalara
uygulanabilmektedir. Bu iş
lemlerin uygulanacağı hastaların seçimi
özel bir titizlik
gerektirmektedir. Ayrıca cilt altı yağ dokusunun değiş
ik
yöntemlerle
alınması şeklinde bir cerrahi tedavi de
uygulanmaktadır.